Refraktif cerrahi, kırma kusurlarını kalıcı olarak gidererek kişiyi gözlük ve lens ihtiyacından tamamen özgürleştiren, gözün optik gücünü yeniden düzenleyen tıbbi müdahalelerin bütünüdür. Bu modern tedavi yöntemleri, ışığın retina üzerine kusursuz bir hassasiyetle düşmesini sağlayarak görsel performansı en üst seviyeye taşır. Tıbbın teknolojiyle en çok bütünleştiği bu alan, kornea dokusunun şekillendirilmesinden göz içi implantlara kadar uzanan güvenli ve kalıcı prosedürleri içerir. Günlük yaşam konforunu maksimize eden bu ileri düzey uygulamalar, sadece net bir görüş sunmakla kalmaz, aynı zamanda aktif bir yaşam için gereken vizüel özgürlüğü de sağlar.
Görmemizi Etkileyen Kırma Kusurları Gözümüzde Neden Oluşur?
Gözümüzün çalışma şekli aslında oldukça karmaşık ve kusursuz işleyen bir fotoğraf makinesine benzer. Dışarıdan, yani baktığımız nesnelerden gelen ışık ışınları önce kornea adını verdiğimiz, gözün en ön kısmında yer alan saydam dış tabakadan geçer. Ardından göz bebeğinden içeri girerek göz içindeki doğal mercek tarafından kırılır ve en arka kısımdaki ağ tabakaya, yani retinaya ulaşır. Işık bu sinir ağının üzerine kusursuz bir şekilde odaklandığında, çevremizdeki her şeyi cam gibi net ve keskin görürüz. Ancak bazen göz küresinin şekli önden arkaya doğru biraz daha uzun ya da biraz daha kısa olabilir. Bazen de kornea tabakası olması gerektiğinden daha dik ya da daha düz bir kavis yapısına sahip olabilir. İşte bu orantısızlıklar odaklanma işlemini bozar. Işık retinanın tam üstüne değil de önüne veya arkasına düştüğünde ortaya çıkan bulanık görme durumuna kırma kusuru diyoruz. Refraktif cerrahide amacımız, dışarıdan gelen bu ışık ışınlarının yönünü son derece hassas dokunuşlarla değiştirerek tekrar tam hedefe ulaşmasını sağlamaktır.
Sık karşılaşılan temel kırma kusurları şunlardır:
- Miyopi
- Hipermetropi
- Astigmatizma
- Presbiyopi
Miyopi Hastalığı Uzağı Görmemizi Nasıl Engeller ve Lazerle Nasıl Tedavi Edilir?
Miyopi, etrafımızdaki nesneler bizden uzaklaştıkça bulanıklaşmaya başladığı, ancak el mesafesindeki çok yakındaki şeylerin mükemmel bir netlikle görülebildiği durumdur. Evde koltukta oturup kitap okurken ya da cep telefonunda vakit geçirirken hiçbir sorun yaşamazsınız. Ancak televizyondaki alt yazıları okumaya çalışmak, sokakta yürürken karşıdan gelen tanıdıkların yüzünü uzaktan seçebilmek veya özellikle gece araç kullanırken yol tabelalarını zamanında fark etmek ciddi bir zorluğa dönüşebilir. Fizyolojik olarak baktığımızda miyopi, göz küresinin önden arkaya doğru normalden biraz daha uzun olmasından veya korneanın çok kavisli, yani çok dik olmasından kaynaklanır. Bu anatomik farklılık yüzünden göze giren ışık, retinanın üzerine ulaşmaya fırsat bulamadan daha ön tarafta boşlukta bir noktada odaklanıp kalır. Cerrahi müdahalelerde temel mantık, korneanın en üst ve orta kısmını lazer ışınlarıyla çok hafif bir şekilde tıraşlayarak düzleştirmektir. Kornea düzleştiğinde kırıcılık gücü azalır ve ışık daha uzağa, yani tam retinanın üzerine düşmeye başlar.
Miyopi dereceleri genel olarak üçe ayrılır ve şunlardır:
- Hafif miyopi
- Orta miyopi
- Yüksek miyopi
Hipermetropi Sadece Yakını Görememek midir ve Refraktif Cerrahi İle Nasıl Çözülür?
Hipermetropi, toplumumuzda genellikle sadece yakını görememe problemi olarak bilinse de işin aslı biraz daha farklı ve yorucudur. Optik mekanizma olarak miyopinin tam tersi bir şekilde çalışır. Göz küresi doğuştan normalden daha kısadır veya gözün önündeki saydam kornea tabakasının kavis yapısı gereğinden fazla düzdür. Bu anatomik darlık yüzünden ışık, retinanın üzerinde değil arkasında hayali bir noktaya odaklanmaya çalışır. Gözümüzün içindeki kaslar ve esnek doğal merceğimiz bu durumu toparlamak, görüntüyü öne çekip netleştirmek için gün boyu sürekli kasılır ve çok büyük bir efor sarf eder. Bu gizli efor, hastalarda ciddi baş ağrılarına, göz çevresinde ağırlaşmaya, kronik bir yorgunluğa ve okuma yaparken çabuk uykunun gelmesine sebep olur. Üstelik numaralar yüksekse hipermetroplar sadece yakını değil uzağı da net göremezler. Lazer tedavilerinde amaç korneanın merkez dışındaki kenar kısımlarını lazerle incelterek orta bölümü biraz daha dik bir tepe noktası haline getirmektir. Kornea dikleştiğinde kırıcılık gücü artar ve arkaya kaçan ışık öne doğru çekilerek tam retinanın üzerine kusursuzca yerleşir.
Astigmatizma Görüşü Nasıl Çarpıtır ve Lazer Tedavisi Mümkün müdür?
Sağlıklı ve kırma kusuru olmayan kusursuz bir gözde kornea tabakası, tıpkı bir basketbol topu gibi her yönden tamamen eşit bir yuvarlaklığa sahiptir. Astigmatizma söz konusu olduğunda ise bu mükemmel küresel şekil bozulur. Gözün ön yüzeyi bir Amerikan futbol topuna ya da bir yumurtaya benzeyecek şekilde asimetrik bir hal alır. Yani korneanın yatay eksenindeki kavis ile dikey eksenindeki kavis birbirinden farklı olur. Bu durum göze giren ışığın tek bir odak noktasında toplanmasına engel olur ve ışık retinada birkaç farklı noktaya, bazen de bir çizgi halinde dağılır. Bunun sonucunda etrafınızdaki cisimleri gölgeli, sanki kenarlarından yana doğru uzuyormuş gibi veya çiftmiş gibi görmeye başlarsınız. Astigmatizması olan kişiler özellikle gece yola çıktıklarında sokak lambalarının, trafik ışıklarının ve karşıdan gelen araç farlarının yıldız gibi dağıldığından ve gözlerini aldığından şikayet ederler. Cerrahi olarak astigmatın tedavisi oldukça başarılıdır. Lazer cihazları, korneadaki bu eğrilik farklarını son derece hassas bir şekilde eşitleyerek o asimetrik tümsekleri düzeltir ve korneayı yeniden pürüzsüz, eşit yuvarlak bir hale getirir.
Presbiyopi Yani Yakın Görme Bozukluğu Neden Kırklı Yaşlarda Başlar?
Gençlik yıllarında gözümüzün tam ortasında yer alan doğal mercek, inanılmaz derecede elastik ve esnek bir yapıya sahiptir. Tıpkı modern fotoğraf makinelerindeki kusursuz otomatik odaklanma motorları gibi çalışır. Uzağa bakarken kendi kendine incelip düzelir, hemen yakındaki bir cisme bakarken ise saniyenin onda biri gibi bir sürede şişkinleşerek anında netleştirme yapar. Ancak yaşlanma sürecinin son derece doğal ve fizyolojik bir getirisi olarak genellikle 40 ile 45 yaşları civarında bu mercek yavaş yavaş sertleşmeye ve o muazzam şekil değiştirme yeteneğini kaybetmeye başlar. Telefon ekranındaki mesajlara bakarken, restoranlarda loş ışıkta menüleri incelerken ya da bir ilaç kutusunun arkasındaki yazıları okurken yazıları yüzünüzden yavaş yavaş uzaklaştırma ihtiyacı hissedersiniz. Bir süre sonra kollarınızın boyu yetmemeye başlar ve okuma gözlüğüne mecbur kalırsınız. Bu duruma presbiyopi diyoruz. Bu yapısal bir hastalık veya sonradan oluşan bir bozukluk değil sadece yaş almaya bağlı bir fonksiyon kaybıdır. Bu durumun tedavisinde genellikle lazerden ziyade mercek değişim operasyonları çok daha kalıcı ve tatmin edici sonuçlar sunmaktadır.
Refraktif Cerrahi veya Göz Çizdirme Öncesi Hangi Detaylı Testler Uygulanır?
Bir kişinin gözlüklerinden kalıcı olarak kurtulmak için uygun olup olmadığını belirlemek, aslında cerrahi sürecin kendisinden bile daha kritik ve hayati bir aşamadır. Her insanın göz yapısı kendi parmak izi gibi tamamen benzersizdir ve her göz lazer tedavisine uygun bir yapı sergilemeyebilir. Bu değerlendirme aşamasında gözün detaylı ve üç boyutlu haritasının çıkarılması gerekir. İleri teknoloji ürünü tomografi cihazları kullanılarak gözün hem ön yüzeyi hem de arka yüzeyi milimetrenin binde biri gibi muazzam bir hassasiyetle taranır. Bu cihazlar korneanın toplam kalınlığını tespit eder ve varsa gizli kalmış bir hastalığın en ufak sinyallerini ortaya çıkarır. Özellikle göz çizdirme işlemlerinde korneadan belirli bir miktar doku buharlaştırılarak eksiltileceği için, işlem tamamlandıktan sonra geride kalacak olan kornea dokusunun gözün bütünlüğünü koruyacak güvenli sınırların üzerinde kalması şarttır. Aksi takdirde gözün şekli zamanla bozulabilir.
Cerrahi öncesi yapılan en kritik ölçümler şunlardır:
- Kornea topografisi
- Pakimetri ölçümü
- Biyomekanik analiz
- Gözyaşı kalite testi
- Göz tansiyonu
Göz Çizdirme Olarak Bilinen Lazer Yöntemleri Arasındaki Temel Farklar Nelerdir?
Gelişen tıp teknolojileri sayesinde günümüzde artık tek bir standart lazer yöntemine bağlı kalmıyoruz. Gözün yapısına, korneanın inceliğine, kırma kusurunun derecesine ve kişinin günlük hayatındaki yaşam tarzına göre özenle seçilebilecek çeşitli lazer tedavi şekilleri bulunmaktadır. Tüm bu işlemlerin temel prensibi korneanın şekillendirilmesi olsa da lazer ışınlarının korneanın hangi derinliğine uygulandığı ve dokuya nasıl ulaşıldığı yöntemler arasındaki esas farkı yaratır. Bazı işlemlerde korneanın sadece en dış yüzeyinde çalışılırken, bazılarında daha derin katmanlara inilerek müdahale edilir. Günümüzde son derece güvenli olan soğuk excimer lazer ve bilgisayar kontrollü femtosaniye lazer sistemleri ile bu düzeltmeler yapılır. Hastanın mesleği, aktif veya tehlikeli bir spor yapıp yapmaması, gün içindeki bilgisayar kullanım süresi ve göz kuruluğunun durumu gibi ince detaylar, doktorun seçeceği yöntemi doğrudan belirler.
Tüm dünyada uygulanan ana lazer kategorileri şunlardır:
- Yüzeyel ablasyon tedavileri
- Flepli lamellar tedaviler
- Lentikül ekstraksiyonu tedavileri
Yüzeyel İşlemler Olan PRK ve No-Touch Lazer Kimler İçin En Güvenli Seçenektir?
PRK yöntemi veya halk arasında lazer cihazının göze hiç temas etmediği işlem olarak bilinen No-Touch lazer yöntemi, korneanın en dış kısmındaki şeffaf koruyucu tabakanın, yani epitel dokusunun yüzeyinden uygulanır. Bu özel işlemlerde gözün üzerinde herhangi derin bir kesi açılmaz veya kornea dokusu içinde kapakçık benzeri bir yapı oluşturulmaz. Sadece en dıştaki, sonradan kendi kendini yenileyebilme özelliğine sahip olan ince doku nazikçe uzaklaştırılır ve doğrudan alttaki yüzeye lazer ışınlarıyla numara düzeltmesi yapılır. Yapısal olarak kornea kalınlığı sınırda olan veya lazer cerrahisi için biraz ince bulunan hastalar için anatomik olarak en güvenilir yöntem budur. Ayrıca boks, karate gibi dövüş sporlarıyla uğraşanlar veya polis, asker, itfaiyeci gibi mesleklerini icra ederken gözüne darbe alma riski taşıyan kişiler için ilk tercihtir. Çünkü kapakçık oluşturulmadığı için yıllar sonra bile alınacak sert bir darbede korneada kayma veya yırtılma gibi bir risk yaşanmaz. Sadece iyileşme süreci birkaç gün daha uzun sürer ve bu süreçte biraz batma yaşanabilir.
LASIK ve Femto-LASIK Teknolojileri Göz Çizdirme Sürecinde Nasıl Çalışır?
LASIK yöntemi, bugün tüm dünyada en yaygın olarak uygulanan, isim olarak en çok bilinen ve hasta memnuniyeti son derece yüksek olan lazer ameliyatıdır. Bu yenilikçi işlemin temel sırrı, gözün şeffaf kornea tabakasının yüzeyinde çok ince bir kapakçık oluşturulmasında yatar. Bir kitabın kapağını nazikçe açar gibi bu ince doku yukarı doğru kaldırılır, altındaki geniş yatağa lazer ışınları sadece saniyeler içinde uygulanarak kırma kusuru tamamen silinir ve ardından kapakçık hiçbir dikişe gerek kalmadan yavaşça eski yerine kapatılır. Kapakçık dakikalar içinde kendiliğinden yapışır. Eski dönemlerde bu kapakçık işlemi son derece hassas küçük mekanik bıçaklarla yapılıyordu. Günümüzde ise Femto-LASIK teknolojisi sayesinde göze hiçbir mekanik kesici alet temas etmeden, tamamen bilgisayar güdümlü lazer ışınlarıyla bu kapakçık mikron seviyesinde bir kusursuzlukla oluşturulmaktadır. İnsanların bu yöntemi bu kadar çok sevmesinin ve tercih etmesinin sebebi ameliyat sonrası yaşanan muazzam konfordur. Operasyon bittikten sadece birkaç saat sonra hastalar net görmeye başlar.
Yeni Nesil SMILE Lazer Yöntemi Neden Bu Kadar Çok Tercih Edilmektedir?
Son yılların refraktif cerrahi dünyasındaki en büyük teknolojik devrimi SMILE adı verilen kapalı sistem lazer yöntemidir. Geleneksel LASIK ameliyatında olduğu gibi gözün ön yüzeyinde geniş ve dairesel bir kesi yapılarak büyük bir kapakçık açılmaz veya yüzeydeki koruyucu doku kazınmaz. İşlem tamamen kapalı ve minimal bir alan içinde gerçekleşir. Femtosaniye lazer ışınları, korneanın dış yüzeyine hiçbir zarar vermeden doğrudan gözün orta tabakasına iner. Orada göz numarasını sıfırlayacak hacimde, yaprak inceliğinde küçük bir doku parçası oluşturur. Cerrah, içeride hazırlanan bu küçük dokuyu, lazerin açtığı sadece iki milimetrelik minicik bir yan tünelden dışarı çekerek çıkarır ve ameliyat biter. Gözün en dirençli ve en sağlam tabakası olan dış yüzeyi geniş çaplı olarak kesilmediği için gözün doğal biyomekanik sağlamlığı maksimum düzeyde korunmuş olur. Korneanın yüzeyindeki sinir ağı çok az zedelendiği için ameliyat sonrası göz kuruluğu yaşama riski de oldukça düşüktür. Sağlam yapısı nedeniyle güven veren bir teknolojidir.
Lazer İçin Uygun Bulunmayan Gözlerde Fakik Lens (ICL) Tedavisi Nasıl Uygulanır?
Göz hastalıkları pratiğinde bazı hastalarımızın kırma kusuru dereceleri on, on beş, hatta yirmi derece gibi lazerle düzeltilemeyecek kadar yüksek rakamlara ulaşabilir. Bazen de numaralar düşük olsa bile hastanın doğuştan gelen kornea kalınlığı lazer tıraşlamasını güvenle kaldıramayacak kadar ince bir yapıda olabilir. Böyle anatomik durumlarda gözü zorlayarak lazer yapmak son derece tehlikelidir ve ileride görme kayıplarına yol açabilir. İşte tam bu gibi sınırların aşıldığı durumlarda göz içi kontakt lensler, tıp dilindeki adıyla Fakik Lens tedavileri altın standart bir çözüm olarak devreye girer. Bu sistemde korneaya hiçbir dokunuş yapılmaz ve gözün doğal merceği de yerinde bırakılır. Sadece irisin arka tarafına, hastanın göz yapısına birebir uyumlu, yüksek teknoloji ürünü saydam bir lens dikkatlice yerleştirilir. Bu akıllı lens ömür boyu hiçbir sorun yaratmadan gözün içinde kalır. Bu yöntemin en rahatlatıcı tarafı, istenilen herhangi bir yaşta veya durumda lensin tamamen çıkarılarak gözün orijinal haline döndürülebilmesidir.
Fakik lenslerin tercih edildiği durumlar şunlardır:
- Yüksek numaralar
- İnce kornealar
- Şiddetli kuruluk
- Göz yapısı uygunsuzluğu
Akıllı Mercekler İle Presbiyopi Tedavisi Hangi Durumlarda Kalıcı Çözüm Sağlar?
Daha önce de belirttiğimiz gibi, kırklı yaşları geçtikten sonra gözümüzün içindeki esnek mercek yapısını kaybeder ve yakındaki ince detayları, küçük yazıları net göremediğimiz presbiyopi süreci başlar. Lazer işlemleri korneayı düzelttiği için mercekten kaynaklanan bu yaşlanma sorununu kalıcı olarak çözemeyebilir. Bu noktada akıllı mercek operasyonları devreye girer. Bu cerrahi aslında yıllardır başarıyla uygulanan katarakt ameliyatı ile tamamen aynı aşamalara sahiptir. Gözün içindeki işlevini, saydamlığını veya esnekliğini yitirmiş olan o yorgun doğal mercek ultrasonik dalgalarla sıvılaştırılarak dışarı alınır. Onun yerine ömür boyu gözün içinde kalacak, bozulmayacak, yüksek optik kaliteye sahip yapay akıllı mercekler yerleştirilir. Bu teknoloji sayesinde hastanın sadece okuma problemi değil varsa uzağı veya orta mesafeyi görme bozuklukları da tek bir seferde kalıcı olarak düzelmiş olur. Ayrıca bu mercekler takıldığında hasta ilerleyen yaşlarında bir daha asla katarakt hastalığına yakalanmaz.
İhtiyaca göre seçilebilen mercek çeşitleri şunlardır:
- Monofokal mercekler
- Trifokal mercekler
- Bifokal mercekler
- Edof mercekler
Refraktif Cerrahi İşlemleri Kimler İçin Sakıncalıdır ve Hangi Durumlarda Yapılmaz?
İnsanların gözlükten veya lensten kurtulma arzusu ne kadar yoğun olursa olsun, güvenliğin her zaman ilk sırada yer alması gerekir. Hastanın uzun vadeli göz sağlığını tehlikeye atacak en ufak bir risk dahi varsa cerrahi işlemler kesinlikle onaylanmaz ve reddedilir. Özellikle keratokonus adı verilen, korneanın yapısını sinsi bir şekilde incelten ve dokunun öne doğru koni gibi sivrilmesine neden olan ilerleyici göz hastalıklarında lazer müdahalesi korneanın tamamen zayıflayıp çökmesine yol açabilir. Ayrıca ameliyat öncesi takiplerde hastanın gözlük numaraları son bir yıl içinde hala artmaya devam ediyorsa ameliyat mutlaka ertelenir. Çünkü numaralar ameliyatta tamamen sıfırlansa bile birkaç yıl sonra gözün kendi fizyolojik büyümesi devam edeceği için kişinin tekrar gözlük takma ihtiyacı ortaya çıkar. İyileşme mekanizmasını bozan sistemik hastalıkların varlığı da önemli bir engeldir.
Ameliyatın yapılmasının sakıncalı olduğu durumlar şunlardır:
- Keratokonus
- Gebelik
- Emzirme
- Diyabet
- Romatizma
Lazer Ameliyatı Sonrası İyileşme Sürecinde Nelere Mutlaka Dikkat Edilmelidir?
Cerrahın operasyonu ne kadar kusursuz yönettiği ve cihazların ne kadar ileri teknoloji olduğu önemli olsa da sizin ameliyat sonrası süreçte gözünüze nasıl davrandığınız da alınan sonucun mükemmelliğinde son derece büyük bir paya sahiptir. Hangi lazer yöntemi veya mercek işlemi uygulanırsa uygulansın, gözünüzün tamamen eski doğal hissiyatına dönmesi ve dokuların yerli yerine oturması için belli bir iyileşme zamanına ihtiyaç vardır. Özellikle ilk yirmi dört saat içinde yaşanabilecek hafif düzeyli batmalar, gözde sulanmalar, bulanık görmeler veya parlak ışıklara karşı aşırı hassasiyet hissedilmesi tıbben beklenen, çok normal bir iyileşme refleksidir. Doktorunuzun operasyon sonrası için size reçete ettiği göz damlalarını, özellikle mikrop kapmayı önleyen antibiyotikleri ve iyileşmeyi tetikleyen kortizonlu damlaları size söylenen periyotta hiç aksatmadan damlatmalısınız. Ayrıca dokuların nemli kalması ve rahatlaması için suni gözyaşı takviyesi büyük önem taşır. Bu süreçte kesinlikle gözü zorlayacak hareketlerden kaçınmak iyileşmeyi hızlandıracaktır.
Ameliyat sonrası süreçte dikkat etmeniz gerekenler şunlardır:
- Gözü ovuşturmamak
- Makyaj yapmamak
- Havuza girmemek
- Su temasından kaçınmak
- Güneş gözlüğü takmak
Prof. Dr. Tansu Erakgün, retina hastalıkları ve vitreoretinal cerrahi alanında 30 yıla yakın deneyime sahip bir göz hastalıkları profesörüdür. İzmir’deki Özel Kaşkaloğlu Göz Hastanesi’nde retina dekolmanı, diyabetik retinopati, makula hastalıkları ve katarakt cerrahisi gibi ileri düzey tedaviler uygulamaktadır.
Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunu olan Prof. Dr. Erakgün, aynı kurumda göz hastalıkları uzmanlık eğitimini tamamladıktan sonra akademik kariyerinde hızla yükselerek 2004’te doçent, 2010’da profesör unvanını almıştır. Antwerp, Frankfurt ve Duisburg’daki ileri retina cerrahisi merkezlerinde eğitimler alarak uluslararası düzeyde deneyim kazanmıştır.
Prof. Dr. Erakgün, dünya literatürüne giren “Erakgun Spatula Knife” ve “Erakgun Snare” adlı cerrahi aletlerin tasarımcısıdır. Bu yenilikçi cihazlar, vitreoretinal cerrahinin global gelişiminde önemli bir kilometre taşı olmuştur. Bugüne kadar 15.000’in üzerinde cerrahi operasyon gerçekleştiren Prof. Dr. Erakgün, bilimsel çalışmaları ve klinik başarılarıyla Türkiye’de ve dünyada oftalmoloji alanında saygın bir otorite olarak kabul edilmektedir.
Aktif üyesi olduğu kuruluşlar arasında Türk Oftalmoloji Derneği, European Vitreoretinal Society (EVRS) ve American Academy of Ophthalmology (AAO) bulunmaktadır.
