Lazer göz ameliyatı; kornea yapısı ince olan, aktif göz enfeksiyonu bulunan, gebelik veya emzirme döneminde olan ve diyabet gibi sistemik hastalıkları kontrol altında olmayan bireyler için uygun değildir. Ayrıca göz numarası son bir yıl içinde değişen kişilerde işlem ertelenmelidir.
Kornea kalınlığı yetersiz olan kişilerde lazer tedavisi risklidir çünkü işlem sırasında kornea dokusu inceltilir. İnce kornea, ameliyat sonrası ektazi gelişme ihtimalini artırabilir. Bu nedenle detaylı topografi ve pakimetri ölçümleri ile korneal uygunluk mutlaka değerlendirilir.
Sistemik hastalığı bulunan bireylerde lazer göz cerrahisi dikkatle planlanmalıdır. Kontrolsüz diyabet, romatizmal hastalıklar ve bağ dokusu hastalıkları yara iyileşmesini olumsuz etkileyebilir. Bu durum enfeksiyon, geç iyileşme ve görme kalitesinde azalma riskini artırır.
18 yaş altı bireylerde ve göz numarası stabil olmayan hastalarda lazer operasyonu önerilmez. Göz gelişimi tamamlanmadan yapılan müdahaleler kalıcı sonuç vermeyebilir. Stabil refraksiyon ve kapsamlı oftalmolojik muayene, uygunluk için temel kriterlerdir.
Kornea Yapısı Uygun Olmayan Kişiler
Lazer cerrahisinin temel uygulama alanı kornea dokusudur. Bu nedenle korneanın yapısal bütünlüğü ve kalınlığı büyük önem taşır.
İnce Kornea
Kornea kalınlığı (santral pakimetri), lazer uygulamasında güvenlik açısından kritik bir parametredir. İşlem sırasında kornea dokusundan mikron düzeyinde doku çıkarılır. Başlangıçta korneası normalden ince olan bireylerde işlem sonrası kornea biomekaniği zayıflayabilir. Bu durum nadir de olsa korneal ektazi (korneanın öne doğru bombeleşmesi) riskini artırabilir. Bu nedenle belirli bir kalınlığın altındaki kornealarda lazer cerrahisi genellikle önerilmez.
Keratokonus ve Kornea Ektazileri
Keratokonus, korneanın ilerleyici incelmesi ve konikleşmesi ile karakterize bir hastalıktır. Bu tabloda kornea zaten yapısal olarak zayıftır. Lazer uygulaması, mevcut biomekanik dengesizliği artırabileceği için keratokonus tanısı olan veya topografik olarak keratokonus şüphesi bulunan bireylerde refraktif lazer cerrahisi çoğunlukla uygun kabul edilmez. Bu hastalarda farklı tedavi yaklaşımları (örneğin korneal çapraz bağlama – cross-linking) gündeme gelebilir.
Kırma Kusuru Stabil Olmayan Kişiler
Refraktif cerrahi planlanırken göz numarasının (refraksiyon değerlerinin) belirli bir süre stabil olması beklenir.
Hızlı Değişen Göz Numarası
Son bir yıl içinde belirgin numara artışı olan kişilerde lazer ameliyatı genellikle ertelenir. Özellikle genç yaş grubunda miyopi progresyonu devam edebilir. Numaranın stabil olmadığı bir dönemde yapılan işlem, ilerleyen yıllarda yeniden gözlük ihtiyacına yol açabilir. Bu nedenle refraksiyonun belirli bir süre sabit kalması önemlidir.
Yaş ve Hormonal Durumlar
18 Yaş Altı Bireyler
Göz gelişimi ve kırma kusurlarının stabilizasyonu genellikle ergenlik sonrası tamamlanır. Bu nedenle çoğu merkezde 18 yaş altındaki bireylerde lazer cerrahisi önerilmez. Bazı durumlarda bu yaş sınırı daha ileri olabilir; karar bireysel değerlendirmeye dayanır.
Gebelik ve Emzirme Dönemi
Gebelik ve laktasyon sürecinde hormonal değişiklikler kornea kalınlığını ve kırma kusurlarını geçici olarak etkileyebilir. Göz numarasında dalgalanmalar görülebilir. Bu nedenle lazer ameliyatı genellikle gebelik ve emzirme döneminde planlanmaz; hormonal dengenin yeniden stabil hale gelmesi beklenir.
Sistemik Hastalıklar ve Bağ Dokusu Problemleri
Bazı sistemik hastalıklar kornea iyileşmesini etkileyebilir veya cerrahi sonrası komplikasyon riskini artırabilir.
Otoimmün Hastalıklar
Romatoid artrit, lupus gibi bağ dokusu hastalıklarında yara iyileşmesi gecikebilir ve inflamatuvar yanıt artabilir. Bu durum, lazer cerrahisi sonrası iyileşme sürecini olumsuz etkileyebilir. Bu hastalarda karar, hastalığın aktivitesi ve genel klinik durum göz önünde bulundurularak multidisipliner değerlendirme ile verilir.
Kontrolsüz Diyabet
Diyabetes mellitus, özellikle kan şekeri kontrolü yetersiz olan bireylerde, epitel iyileşmesini geciktirebilir ve enfeksiyon riskini artırabilir. Ayrıca diyabete bağlı retina sorunları da görme kalitesini etkileyebilir. Bu nedenle diyabetli bireylerde ayrıntılı retina muayenesi ve metabolik kontrol değerlendirilmeden cerrahi planlanmaz.
Göz Yüzeyi Problemleri
Şiddetli Kuru Göz Sendromu
Lazer cerrahisi sonrası geçici veya kalıcı kuru göz şikâyetleri görülebilir. Zaten belirgin kuru göz hastalığı (oküler yüzey hastalığı) bulunan bireylerde işlem sonrası semptomlar artabilir. Gözde yanma, batma, bulanık görme gibi şikâyetler yaşam kalitesini etkileyebilir. Bu nedenle öncelikle kuru göz tedavisinin planlanması ve yüzeyin stabilize edilmesi gerekir.
Aktif Göz Enfeksiyonları
Blefarit (kirpik dibi iltihabı), konjonktivit veya aktif keratit gibi enfeksiyon varlığında lazer cerrahisi ertelenir. Öncelikle enfeksiyonun tedavi edilmesi ve göz yüzeyinin sağlıklı hale getirilmesi gerekir.
Yüksek Dereceli Kırma Kusurları
Çok yüksek miyopi, hipermetropi veya astigmatizma değerlerinde lazer ile düzeltme teknik olarak mümkün olsa bile kornea güvenliği açısından sınırlar söz konusudur. Yüksek numaralarda fazla doku ablasyonu gerekebilir ve bu durum korneal stabiliteyi etkileyebilir. Bu tür vakalarda fakik göz içi lensler veya farklı cerrahi seçenekler değerlendirmeye alınabilir.
Gerçekçi Olmayan Beklentiler
Cerrahi uygunluk yalnızca biyolojik kriterlerle belirlenmez. Hastanın beklentileri de değerlendirme sürecinin önemli bir parçasıdır. Lazer ameliyatı gözün doğal yaşlanma sürecini durdurmaz. İlerleyen yaşla birlikte presbiyopi (yakın görme azalması) gelişebilir. Ayrıca nadiren gece ışıklarında parlama (glare) veya halolar görülebilir. Tüm olasılıklar hasta ile ayrıntılı şekilde paylaşılır. “Hiçbir zaman gözlük kullanmama” beklentisi her birey için gerçekçi olmayabilir.
Psikiyatrik ve Uyumsuzluk Durumları
Cerrahi sonrası bakım sürecine uyum gösteremeyecek, göz damlalarını düzenli kullanamayacak veya kontrol muayenelerine gelemeyecek kişilerde işlem dikkatle değerlendirilir. Ayrıca ağır anksiyete bozuklukları veya beden algı bozuklukları gibi durumlar, hasta memnuniyetini etkileyebilir.
Uygunluk Değerlendirmesi Nasıl Yapılır?
Lazer göz ameliyatı kararı, kapsamlı bir göz muayenesi sonrasında verilir. Bu değerlendirme genellikle şu basamakları içerir:
- Detaylı refraksiyon ölçümü
- Kornea topografisi ve tomografisi
- Pakimetri (kornea kalınlığı ölçümü)
- Göz tansiyonu ölçümü
- Retina muayenesi
- Göz yüzeyi analizi
Bu testler, korneanın yapısal dayanıklılığını ve ameliyat sonrası riskleri öngörmeye yardımcı olur. Her bireyin anatomik özellikleri farklıdır; bu nedenle uygunluk kararı kişiye özeldir.
Prof. Dr. Tansu Erakgün, retina hastalıkları ve vitreoretinal cerrahi alanında 30 yıla yakın deneyime sahip bir göz hastalıkları profesörüdür. İzmir’deki Özel Kaşkaloğlu Göz Hastanesi’nde retina dekolmanı, diyabetik retinopati, makula hastalıkları ve katarakt cerrahisi gibi ileri düzey tedaviler uygulamaktadır.
Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunu olan Prof. Dr. Erakgün, aynı kurumda göz hastalıkları uzmanlık eğitimini tamamladıktan sonra akademik kariyerinde hızla yükselerek 2004’te doçent, 2010’da profesör unvanını almıştır. Antwerp, Frankfurt ve Duisburg’daki ileri retina cerrahisi merkezlerinde eğitimler alarak uluslararası düzeyde deneyim kazanmıştır.
Prof. Dr. Erakgün, dünya literatürüne giren “Erakgun Spatula Knife” ve “Erakgun Snare” adlı cerrahi aletlerin tasarımcısıdır. Bu yenilikçi cihazlar, vitreoretinal cerrahinin global gelişiminde önemli bir kilometre taşı olmuştur. Bugüne kadar 15.000’in üzerinde cerrahi operasyon gerçekleştiren Prof. Dr. Erakgün, bilimsel çalışmaları ve klinik başarılarıyla Türkiye’de ve dünyada oftalmoloji alanında saygın bir otorite olarak kabul edilmektedir.
Aktif üyesi olduğu kuruluşlar arasında Türk Oftalmoloji Derneği, European Vitreoretinal Society (EVRS) ve American Academy of Ophthalmology (AAO) bulunmaktadır.
