Göz Ultrasonografisi

Oftalmik ultrasonografi ve ultrason biyomikroskopisi (UBM), gözün ışık geçirgenliğini kaybettiği durumlarda yüksek frekanslı ses dalgaları kullanarak iç yapıları detaylıca görüntüleyen temel tanısal yöntemlerdir. Göz ultrasonu, korneal skarlar, yoğun katarakt veya vitreus içi kanamalar gibi engelleri aşarak arka segmenti incelerken, UBM teknolojisi iris arkasındaki mikroskobik ön segment yapılarını yüksek çözünürlükle haritalandırır. Bu tetkikler, özellikle glokom patofizyolojisi, oküler travmalar ve tümör ayırıcı tanısında hekimlere net klinik endikasyonlar sunar. İyonize radyasyon içermeyen bu dinamik görüntüleme teknikleri, her yaş grubunda güvenle uygulanarak, göz küresinin ve çevresindeki dokuların yapısal bütünlüğünün değerlendirilmesinde günümüz tıbbının en etkili ve vazgeçilmez enstrümanları arasında yer almaktadır.

Göz Ultrasonografisi Nedir ve Ses Dalgaları Nasıl Görüntüye Dönüşür?

Bu teknolojiyi anlamak için doğadaki bazı canlıların yön bulma becerilerini veya denizaltıların sonar sistemlerini akla getirmek faydalı olabilir. Göz ultrasonografisi cihazının ucunda yer alan ve prob olarak adlandırılan küçük parça, saniyede milyonlarca kez titreşerek yüksek frekanslı ses dalgaları üretir. Bu dalgalar gözün içindeki farklı yoğunluklara sahip dokulardan geçerken belirli yansımalar oluşturur. Yankı olarak da bilinen bu yansımalar, cihaz tarafından toplanıp bilgisayar ekranında anlamlı grafiklere veya görüntülere dönüştürülür. İşin avantajlı yanlarından biri, bu yöntemin iyonize edici radyasyon içermemesidir. Bu özelliği sayesinde farklı yaş gruplarındaki bireylerde, hatta bebeklerde bile genellikle güvenle tercih edilebilir bir seçenek sunar.

Rutin Muayeneler Yetersiz Kaldığında Neden Göz Ultrasonografisi Gerekir?

Günlük yaşantımızda göz şikayetiyle muayeneye gidildiğinde, genellikle göz bebeğinden içeriye ışık gönderen optik aletlerle inceleme yapılır. Bu aletler büyük oranda faydalı olsa da düzgün çalışabilmeleri için ışığın gözün en arkasına kadar rahatça ulaşabilmesi beklenir. Eğer gözün ön yüzeyinde derin bir yara izi varsa, mercek kısmı katarakt nedeniyle çok bulanıklaşmışsa veya gözün içini dolduran sıvıda bir kanama meydana gelmişse, gönderilen ışık bu engelleri aşamaz. Bu durumu sisli bir havada araba farlarının ileriye gidememesine benzetebiliriz. Işık hedefe ulaşamayınca, hekimler gözün arka tarafındaki sinirlerin veya retinanın ne durumda olduğunu anlamakta zorlanır. İşte bu gibi durumlarda, ses dalgalarının gücünden faydalanan göz ultrasonografisi devreye girerek içeride neler olup bittiğine dair oldukça anlamlı bilgiler sağlar.

A-Mod Göz Ultrasonografisi Hangi Mantıkla Çalışarak Ölçüm Yapar?

A-mod, yani genlik modu dediğimiz bu tür, gözden geçen tek bir ses ışınının dokulardan yansımasını ekranda inişli çıkışlı çizgiler halinde gösterir. Dışarıdan bakıldığında karmaşık bir ritim grafiğini andıran bu görüntü, aslında dokuların yerini ve yansıtıcılık özelliklerini temsil eder. Bu yöntem genellikle iki boyutlu bir görsel elde etmekten ziyade, dokular arasındaki mesafeyi ölçmek için başvurulan bir yoldur. Gözün ön kısmından arka duvarına kadar olan uzunluğun milimetrik düzeyde hesaplanmasında sıklıkla kullanılır ve bu ölçümler, hekimlerin hastalarına uygulayacağı bazı operasyonların planlanmasında büyük kolaylıklar sunar.

Katarakt Cerrahisi Planlamasında A-Mod Göz Ultrasonografisi Neden Tercih Edilir?

Katarakt operasyonları sadece matlaşan merceğin alınmasını değil yerine yeni bir yapay merceğin yerleştirilmesini de kapsar. Yerleştirilecek bu merceğin numarasının doğru belirlenmesi, işlem sonrasında hastanın günlük hayatına gözlüksüz devam edebilmesi açısından çok önemlidir. Göz o kadar hassas bir sistemdir ki ölçüm sırasında yaşanabilecek milimetrenin kesirleri kadarlık bir sapma bile sonrasında odaklanma sorunlarına yol açabilir. Bu aşamada göz ultrasonografisi cihazları, gözün ön ve arka kutupları arasındaki mesafeyi oldukça hassas bir şekilde ölçerek hekimlere destek olur. Elde edilen bu veriler sayesinde mercek seçimi daha sağlıklı bir temele oturtulur.

Su Yastığı Yöntemi A-Mod Göz Ultrasonografisi Sürecine Nasıl Bir Katkı Sağlar?

Göz boyu ölçümleri yapılırken temelde iki farklı yaklaşım bulunur. Bunlardan biri cihazın ucunun doğrudan gözün saydam tabakası olan korneaya temas ettirildiği yöntemdir. Ancak kornea oldukça esnek bir dokuya sahip olduğundan, cihazın uygulayacağı çok hafif bir baskı bile bu tabakada mikroskobik düzeyde bir çökmeye yol açabilir. Bu küçük sapmaları en aza indirmek için su yastığı olarak bilinen immersiyon yöntemi devreye girer. Bu yöntemde hastanın göz kapakları arasına içi özel bir sıvıyla dolu küçük bir aparat yerleştirilir. Ses dalgaları doğrudan göze temas etmeden bu sıvı üzerinden iletilir. Böylece korneaya mekanik baskı uygulanmadığı için, gözün boyutları gerçeğe daha yakın bir şekilde hesaplanmış olur.

Şüpheli Kitlelerin Değerlendirilmesinde Göz Ultrasonografisi Neler Söyler?

Bazen gözün iç yapılarında beklenmedik kitlelere veya lekelere rastlanabilir. Bu yapıların karakterini anlamak, tedavi sürecini belirlemek adına çok değerlidir. A-mod göz ultrasonografisi, sadece mesafe ölçmekle kalmaz, aynı zamanda bu dokuların ses dalgalarını ne kadar yansıttığını veya emdiğini de analiz eder. Farklı hücre yapıları ses dalgalarına farklı tepkiler verir. Yoğun ve sıkı hücrelere sahip bir yapı ses dalgalarını büyük ölçüde kendi içinde hapsederken, içi sıvı veya damar dolu yapılar çok daha güçlü yankılar oluşturur. Bu yansıma farklılıkları ekrandaki dalgaların boyunu değiştirir ve hekimlere, kitlenin yapısı hakkında biyopsi gibi işlemlere gerek kalmadan önemli oranda ipuçları sunar.

B-Mod Göz Ultrasonografisi Gözün Arka Planını Nasıl Haritalandırır?

B-mod, yani parlaklık modu, hareketli bir ses probunun göz üzerinde kaydırılmasıyla elde edilen sinyalleri ekran üzerinde iki boyutlu bir kesit fotoğrafı haline getirir. İşlem sırasında ses dalgalarının havada dağılmasını engellemek için göz kapaklarının üzerine su bazlı bir jel sürülür. Prob yatay ve dikey açılarla hareket ettirilerek gözün neredeyse tamamı taranır. Bazen işlem esnasında hastadan gözlerini farklı yönlere hareket ettirmesi istenir. Bu sayede içerideki yapıların ne kadar hareketli olduğu da gözlemlenerek daha zengin veriler elde edilir. Karanlıkta kalan göz arkası bölgeleri bu yöntemle oldukça net bir şekilde aydınlatılır.

B-Mod Göz Ultrasonografisi Çekilmesini Gerektirebilecek Şikayetler Nelerdir?

Göz hastalıkları bazen sessizce ilerlese de çoğu zaman bazı işaretler verir. Özellikle gözün iç kısımlarında meydana gelen değişimler, günlük yaşantıyı etkileyen belirtilerle kendini gösterebilir. Hekimlerin detaylı bir değerlendirme yapmasını gerektirebilecek bazı yaygın şikayetler şunlardır:

• Işık çakmaları
• Siyah nokta uçuşmaları
• Görmede ani azalmalar
• Göze perde inme hissi
• Göz küresinde ağrı
• Künt göz travmaları

Göz İçi Kanamaları ve Ayrılmalarda B-Mod Göz Ultrasonografisi Ne İşe Yarar?

Normal şartlarda ultrason ekranında karanlık bir boşluk olarak görünmesi beklenen göz içi sıvısı, içine kan sızdığında parlak beyaz bulutlanmalar şeklinde izlenir. Ancak hekimler için asıl önemli olan bu kanamanın arkasında daha ciddi bir ayrılma veya yırtılma olup olmadığını anlamaktır. Retinanın altındaki tabakadan ayrılması durumu görme sağlığı açısından hızlı hareket edilmesi gereken bir süreçtir. Ses dalgaları kanamalı bölgeyi aşarak arka tarafa ulaşır ve retinanın yerinde olup olmadığını büyük ölçüde tespit eder. Ekranda görülen kalın ve nispeten hareketsiz yapısal yansımalar, hekimleri olası bir retina ayrılması konusunda uyarır.

Göz İçindeki Zarların Ayrımında Göz Ultrasonografisi Nasıl Kullanılır?

İlerleyen yaşla birlikte gözün içini dolduran jölemsi sıvıda bazı yapısal değişiklikler meydana gelebilir ve bu sıvı kendi içinde büzüşerek retina tabakasından ayrılabilir. Bu durum genellikle doğal bir sürecin parçası olarak kabul edilir. Ancak bu ayrılma ile retinanın kendisinin ayrılmasını birbirinden iyi ayırt etmek gerekir. Retinanın ayrılması çoğu zaman cerrahi müdahale gerektirirken, sadece jölemsi sıvının zarlarının ayrılması daha çok takip gerektiren bir durumdur. Göz ultrasonografisi cihazının ekranındaki ince yansımalar ve yapıların göz hareketleriyle nasıl dalgalandığı incelenerek bu iki durum arasındaki fark önemli ölçüde anlaşılır.

Koroid Dekolmanı Durumunda B-Mod Göz Ultrasonografisi Nasıl Bir Yol İzler?

Gözün içindeki yapılar oldukça hassas bir basınca sahiptir. Bazen ameliyatlar sonrasında veya göze alınan şiddetli darbeler neticesinde göz içi basıncı çok düşük seviyelere inebilir. Bu tarz durumlarda, gözü besleyen damar tabakası olan koroid kısmında sıvı birikimi yaşanabilir ve bu tabaka yerinden kabarmaya başlayabilir. Dışarıdan ışıkla bakıldığında bu kabarmaları fark etmek her zaman mümkün olmaz. Ses dalgaları gözün içine gönderildiğinde, bu kalın ve kabarık yapılar ekranda belirgin kubbeler şeklinde izlenir. Bu görüntüleme tekniği, sıvı birikiminin şiddetini ve yerini belirlemede hekimlere önemli ölçüde yol gösterir.

Bebeklik ve Çocukluk Döneminde Göz Ultrasonografisi Güvenli Bir Yöntem Midir?

Çocuklarda ve bebeklerde göz muayenesine uyum sağlamak her zaman kolay bir süreç değildir. Ancak özellikle erken dönemde fark edilen yapısal farklılıklarda gözün arka kısmının hızlıca incelenmesi gerekir. Bu aşamada göz ultrasonografisinin herhangi bir radyasyon yaymaması, onu pediatrik yaş grubu için oldukça güvenilir bir seçenek haline getirir. Bebeklerin göz yapıları henüz çok narin olduğundan, cihazın sağladığı veriler hekimlerin olası sorunları erken aşamada fark etmelerine ve süreci daha güvenli bir şekilde yönetmelerine büyük oranda yardımcı olur.

Çocuklarda Göz Ultrasonografisi Öncesinde Hangi Durumlar Araştırılır?

Bebeklerde ve çocuklarda bu görüntüleme yöntemine başvurulmadan önce hekimlerin dikkate aldığı bazı temel belirtiler bulunmaktadır. Erken müdahale için detaylı inceleme gerektiren başlıca durumlar şunlardır:

• Göz bebeğinde beyaz parlama
• Doğuştan katarakt şüphesi
• Göz içi enfeksiyonları
• Kornea bulanıklıkları
• Travmaya bağlı kanamalar
• Gelişimsel göz anomalileri

Bebeklerde Göz Ultrasonografisi Eşliğinde Yapılan Katarakt Takipleri Neden Önemlidir?

Bebeklerde katarakt sorunuyla karşılaşıldığında sürecin yönetimi yetişkinlerden biraz daha farklı ilerler. Bebeklerin göz içi sıvı kanalları yaşamın ilk aylarında gelişmeye devam eder. Bu nedenle müdahale zamanlamasının doğru planlanması çok kritiktir. Göz ultrasonografisi yardımıyla gözün boyutu ve içerideki yapısal gelişim düzenli olarak ölçülür. Bu takipler sayesinde, cerrahi bir işlem yapılması gerekiyorsa bunun bebek için en uygun haftalarda yapılması hedeflenir. Böylece ilerleyen dönemlerde göz tansiyonu gibi farklı sorunların ortaya çıkma riski olabildiğince azaltılmaya çalışılır.

İleri Teknoloji Olarak Bilinen UBM Göz Ultrasonografisi Nedir?

UBM, yani ultrason biyomikroskopisi, tıpkı standart ultrason gibi ses dalgalarıyla çalışır ancak kullandığı frekans çok daha yüksektir. Fiziksel bir kural olarak sesin frekansı arttıkça derine inme gücü azalır fakat elde ettiği görüntünün çözünürlüğü artar. UBM cihazı gözün derinliklerine inemez; sadece gözün ön kısmında, birkaç milimetrelik bir alanı inceler. Ancak bu kısa mesafe içinde kalan göz içi sıvı kanallarını, iris arkasındaki dokuları ve mercek bağlarını mikroskop seviyesinde detaylarla ekrana taşır. Işık kullanan lazer tarayıcıların pigment tabakalarını geçemediği durumlarda, UBM bu engelleri ses dalgalarıyla rahatlıkla aşar.

UBM Göz Ultrasonografisi İşlemi Sırasında Hastaları Neler Bekler?

UBM işlemi, standart kapak üstünden yapılan taramalara göre biraz daha farklı bir hazırlık süreci içerir ancak hastalar için yorucu bir işlem sayılmaz. Hasta genellikle sırtüstü uzanır ve göze konfor sağlaması amacıyla anestezik özellikli damlalar uygulanır. Ardından göz kapaklarının arasına çok küçük, esnek bir hazne yerleştirilir ve içi özel bir sıvıyla doldurulur. UBM probu gözün yüzeyine temas etmeden sadece bu sıvıya daldırılır. Ses dalgaları sıvı üzerinden geçerek ön odacığın haritasını çıkarır. Kullanılan malzemeler steril olduğu için enfeksiyon riski en alt düzeyde tutulur ve işlem sırasında hastalar çoğunlukla sadece hafif bir serinlik hisseder.

Göz Tansiyonu Yönetiminde UBM Göz Ultrasonografisi Neden Önemlidir?

Göz sürekli olarak kendi içinde bir sıvı üretir ve bu sıvıyı ince kanallardan dışarı atar. Eğer bu drenaj kanalları tıkanırsa içerideki basınç artarak göz tansiyonu dediğimiz durumu oluşturur. UBM cihazı bu kanalların olduğu bölgeyi mikroskobik düzeyde inceleyerek kanalın ne kadar açık olduğunu veya anatomik olarak kapanıp kapanmadığını gösterir. Bazen irisin arkasındaki dokuların öne doğru eğilerek kanalı mekanik olarak kapattığı durumlar görülür. Bu gibi detaylar dışarıdan anlaşılamayacağı için, UBM’nin sunduğu haritalandırma sayesinde hekimler hastaya en uygun tedavi planını çok daha rahat şekillendirir.

Glokom Taramasında UBM Göz Ultrasonografisi Hangi Yapıları İnceler?

UBM cihazının detaylı taraması sayesinde gözün ön bölümündeki birçok yapısal alan yüksek çözünürlükle incelenebilir. Göz tansiyonunun kökenini anlamak için değerlendirilen başlıca anatomik bölgeler şunlardır:

• Siliyer cisim
• İris kökü
• Skleral mahmuz
• Ön kamara açısı
• Trabeküler ağ
• Mercek bağları

İris Kistleri ve Kornea Lekelerinde Göz Ultrasonografisi Nasıl Yönlendirir?

Gözün renkli kısmı olan iris üzerinde veya arkasında ortaya çıkan oluşumlar çoğu zaman soru işaretleri yaratır. Bu yapının içi sıvı dolu sıradan bir kist mi yoksa daha yoğun hücreli bir kitle mi olduğunu anlamak oldukça mühimdir. UBM, sıvı ile katı dokuyu birbirinden rahatlıkla ayırt ederek hekimlerin süreci daha sakin yönetmesine yardımcı olur. Aynı zamanda korneanın ön yüzeyinin ciddi lekelerle kaplandığı durumlarda da devreye girer. Kornea nakli planlanan süreçlerde nakil öncesinde arka planda kalan yapıların sağlamlığı bu sayede kontrol edilerek operasyon planına katkı sağlanır.

Ciddi Göz Travmalarında Göz Ultrasonografisi Kullanılırken Hangi Önlemler Alınır?

Göze alınan ciddi darbeler veya batan cisimler göz içi bütünlüğünü bozabilir. Bu gibi travmalarda gözün içi genellikle kanamayla dolduğu için arka kısımlar ışıkla aydınlatılamaz. Göz ultrasonografisi içeride kalan yabancı cismin yerini saptamak konusunda oldukça faydalıdır. Fakat çok kritik bir kural vardır; eğer göze batan cisim göz duvarını boydan boya kesmişse, göze baskı uygulayacak herhangi bir cihaz kullanımından olabildiğince kaçınılır. Böyle durumlarda basınç uygulamamak adına çok daha hassas davranılır veya hekimin uygun görmesi halinde farklı radyolojik tetkiklere geçiş yapılarak sürecin en güvenli şekilde ilerlemesi sağlanır.

Göz Ultrasonografisi İşleminden Sonra Hangi Konulara Dikkat Edilmelidir?

İşlem tamamlandıktan sonra hastaların günlük yaşamlarına dönmeleri oldukça kısadır. Ancak göz sağlığını korumak ve konforu artırmak adına bazı basit adımlara dikkat etmek faydalı olabilir. İşlem sonrası dikkat edilecek hususlar şunlardır:

• Gözleri ovuşturmamak
• Temiz bir peçete kullanmak
• Reçete edilen damlaları damlatmak
• Göz makyajından bir süre kaçınmak
• Geçici bulanıklık geçene kadar beklemek
• Tozlu ortamlardan uzak durmak

Göz Ultrasonografisi Cihazının Hassasiyet Ayarları Teşhise Nasıl Etki Eder?

Ultrason cihazları çalışırken tek bir ses şiddetiyle tüm gözü incelemezler. Hekimler, ne aradıklarına bağlı olarak cihazın kazanç veya hassasiyet ayarlarını sürekli değiştirirler. Örneğin gözün içinde uçuşan çok hafif zarları veya ufak kanamaları ararken cihazın hassasiyeti en üst seviyeye çıkarılır. Ancak yoğun bir dokuyu veya kalsifiye olmuş bir yapıyı incelerken yüksek hassasiyet ekranda kirliliğe yol açabileceği için bu kez ayarlar düşürülür. Bu dinamik ayarlama süreci, karanlık bir ortamda fenerin ışığını ihtiyaca göre kısıp açmaya benzer. Cihazın doğru ayarlanması, doğru verilerin elde edilmesi aşamasında hekimlere en büyük yardımı sağlayan faktörlerden biridir ve sürecin genel başarısını olumlu yönde etkiler.

Sıkça sorulan sorular

Prof. Dr. Tansu Erakgün

 

Prof. Dr. Tansu Erakgün, retina hastalıkları ve vitreoretinal cerrahi alanında 30 yıla yakın deneyime sahip bir göz hastalıkları profesörüdür. İzmir’deki Özel Kaşkaloğlu Göz Hastanesi’nde retina dekolmanı, diyabetik retinopati, makula hastalıkları ve katarakt cerrahisi gibi ileri düzey tedaviler uygulamaktadır.

Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunu olan Prof. Dr. Erakgün, aynı kurumda göz hastalıkları uzmanlık eğitimini tamamladıktan sonra akademik kariyerinde hızla yükselerek 2004’te doçent, 2010’da profesör unvanını almıştır. Antwerp, Frankfurt ve Duisburg’daki ileri retina cerrahisi merkezlerinde eğitimler alarak uluslararası düzeyde deneyim kazanmıştır.

Prof. Dr. Erakgün, dünya literatürüne giren “Erakgun Spatula Knife” ve “Erakgun Snare” adlı cerrahi aletlerin tasarımcısıdır. Bu yenilikçi cihazlar, vitreoretinal cerrahinin global gelişiminde önemli bir kilometre taşı olmuştur. Bugüne kadar 15.000’in üzerinde cerrahi operasyon gerçekleştiren Prof. Dr. Erakgün, bilimsel çalışmaları ve klinik başarılarıyla Türkiye’de ve dünyada oftalmoloji alanında saygın bir otorite olarak kabul edilmektedir.

Aktif üyesi olduğu kuruluşlar arasında Türk Oftalmoloji Derneği, European Vitreoretinal Society (EVRS) ve American Academy of Ophthalmology (AAO) bulunmaktadır.