Skleral çökertme (scleral buckling) ameliyatı yırtılan veya yerinden ayrılan retina tabakasını onarmak için gözün dış beyaz duvarına esnek silikon bantlar yerleştirilerek uygulanan cerrahi bir tedavi yöntemidir.
Bu dış destek, göz duvarını hafifçe içeriye doğru kavisli hale getirerek dokudaki yapısal ayrılmayı mekanik olarak kapatır. İşlem sayesinde doku bütünlüğü sağlanarak görme kaybı riski durdurulur.
Gözün doğal iç boşluğuna doğrudan girilmemesi, bu tekniğin en belirgin özelliğidir. Biyolojik uyumu yüksek olan medikal yastıklar, gözün kendi anatomisini koruyarak kalıcı bir fizyolojik onarım sunar.
Etkili ve güvenilir bir retina dekolmanı cerrahisi olan bu yöntem göz merceğinin şeffaflığını bozmadan hastanın sağlıklı görme yetisini yeniden kazanmasına güçlü bir zemin hazırlar.
Skleral Çökertme (Scleral Buckling) Ameliyatı Gerektiren Retina Dekolmanı Nedir ve Belirtileri Nelerdir?
Göz küresinin çalışma düzenini anlamak için gözü bir fotoğraf makinesine, retinayı ise bu makinenin iç yüzeyini döşeyen ışığa duyarlı film şeridine benzetmek mümkündür. Bu ince sinir tabakası, hemen altında bulunan ve “retina pigment epiteli” olarak adlandırılan besleyici bir hücre zemini üzerinde durur. Retina dekolmanı, bu film şeridinin altındaki besleyici zeminden ayrılması durumudur. Zamanında müdahale edilmediğinde ayrılma alanı genişleyerek tüm retinayı etkileyebilir ve ciddi görme kayıplarına yol açabilir. En sık karşılaşılan tür olan yırtıklı retina dekolmanı, gözün içini dolduran yumurta akı kıvamındaki jelin (vitreus) yaşlanma, yüksek miyopi, travma veya yapısal yatkınlıklar nedeniyle sıvılaşması sonucunda gelişir.
Sıvılaşan ve büzüşen göz içi jeli, retinaya tutunduğu noktalardan ayrılırken dokuyu çeker ve ince bölgelerde yırtıklar oluşturur. Göz içindeki sıvı bu yırtıktan sızarak retinanın altına geçer ve dokuyu tıpkı nemlenen bir duvar kağıdının duvardan kabarması gibi yerinden kaldırır. Çoğu vakada yırtık oluşumu için belirgin bir dış neden saptanamaz ve bu tablo primer yırtıklı retina dekolmanı olarak adlandırılır. Hastaların yaklaşık yüzde altmışında ayrılma başlamadan önceki erken evrede bazı haberdar edici bulgular ortaya çıkar.
Retina yırtılması ve ardından gelişen dekolman sürecinde hastaların fark edebileceği başlıca belirtiler şunlardır:
- Aniden başlayan ışık çakmaları
- Göz önünde uçuşan siyah noktalar
- Örümcek ağı benzeri yüzen karartılar
- Kurum yağması şeklinde noktasal gölgeler
- Çevresel görme alanında koyu perdelenme
- Merkezi görmede belirgin bulanıklaşma
- Düz çizgilerde dalgalanma hissi
Erken dönemde görülen ışık çakmaları, jelin retinayı fiziksel olarak çekmesinden kaynaklanır. Uçuşan siyah noktalar ise yırtık bölgesinden göz içine dökülen pigment hücrelerinin veya ayrılan jel liflerinin oluşturduğu gölgelerdir. Sıvı retinanın altına geçip dokuyu kaldırmaya başladığında, hasta görme alanının kenarından merkeze doğru ilerleyen karanlık bir perde tarif eder. Bu ayrılma gözün keskin görme merkezi olan makulaya ulaştığında ise merkezi görme el hareketlerini seçebilecek düzeye kadar gerileyebilir.
Skleral Çökertme (Scleral Buckling) Ameliyatı Nasıl Etki Eder ve Temel Prensipleri Nelerdir?
Yırtıklı retina dekolmanı cerrahisi, tarihsel süreçte gelişen üç ana hedef üzerine inşa edilmiştir: yırtıkların yerini bulmak, yırtık çevresini tedavi etmek ve yırtık ağzını kapatmak. Temelleri 1949 yılında Ernst Custodis tarafından atılan ve 1960’lı yıllarda Charles Schepens tarafından geliştirilen skleral çökertme yöntemi, bu hedefleri gözün dışından yaptığı mekanik destekle gerçekleştirir. Yöntemin temel mantığı, retinayı içeriye doğru çeken göz içi jelinin yarattığı gerilimi azaltmak ve göz duvarını dışarıdan içeriye doğru bastırarak yırtık kenarlarını altındaki besleyici tabakaya yaklaştırmaktır.
Göz duvarı dışarıdan yerleştirilen silikon bir destekle içeriye doğru çökertildiğinde, yırtık ağzı kapanır ve göz içindeki sıvının retina altına sızması engellenir. Yeni sıvı geçişi durduğunda, retina altında birikmiş olan mevcut sıvı besleyici tabakadaki hücrelerin doğal pompa mekanizması tarafından yavaşça emilir ve retina yeniden kendi yatağına yerleşir.
Bu cerrahi yaklaşımın dayandığı biyomekanik ve klinik prensipler aşağıdaki gibidir:
- Retinadaki tüm yırtıkların tespit edilmesi
- Yırtık kenarlarında doku yapışıklığı oluşturulması
- Skleranın dışarıdan silikonla çökertilmesi
- Vitreoretinal çekinti kuvvetlerinin dengelenmesi
- Yırtık ağzından sıvı geçişinin durdurulması
- Doğal göz içi jelinin yerinde korunması
Günümüzde göz içine mikro aletlerle girilerek yapılan vitrektomi (PPV) veya göz içine gaz verilerek uygulanan pnömatik retinopeksi (PR) gibi yöntemler yaygınlaşmış olsa da skleral çökertme ameliyatı kendine özgü avantajlarıyla önemini korumaktadır. Vitrektomi işleminde göz içi jelinin mekanik olarak temizlenmesi gerekirken, skleral çökertmede jel dokusuna dokunulmaz ve bu doğal yapı yırtığın üzerinde biyolojik bir tampon (biyotamponad) olarak kullanılır. Böylece göz içi kimyası ve merceğin doğal konumu büyük oranda korunmuş olur.
Skleral Çökertme (Scleral Buckling) Ameliyatı Hangi Hastalar İçin Uygun Bir Yöntemdir?
Retina dekolmanı tedavisinde cerrahi başarının en önemli adımı, ameliyat öncesinde yapılan detaylı muayene ve hastanın göz yapısına en uygun yöntemin belirlenmesidir. Geniş açılı merceklerle yapılan göz dibi muayenesi, göz duvarına hafifçe bastırılarak gerçekleştirilen periferik tarama ve optik koherens tomografi (OKT) çekimleriyle retinanın haritası çıkarılır. Yırtıkların sayısı, büyüklüğü, konumu, retina altındaki sıvının derinliği ve retina yüzeyinde sertleşmiş zarların (proliferatif vitreoretinopati – PVR) bulunup bulunmadığı cerrahi planlamayı doğrudan şekillendirir.
Hastanın yaşı ve göz merceğinin durumu cerrahi seçiminde belirleyici rol oynar. Genç ve kendi doğal göz merceği yerinde olan (fakik) hastalarda göz içi jeli retinaya oldukça sıkı yapışıktır ve henüz sıvılaşmamıştır. Bu hastalarda arka vitreus ayrılması gelişmediği için göz içine girilerek jeli temizlemeye çalışmak, sağlam retinada yeni yırtıklar oluşması riskini artırabilir. Bu nedenle genç ve doğal merceği korunan hastalarda skleral çökertme ameliyatı oldukça güvenli ve etkili bir seçenek olarak öne çıkar.
Bu cerrahi yöntemin öncelikli olarak tercih edildiği hasta grupları ve klinik durumlar şunlardır:
- Genç yaş grubundaki hastalar
- Doğal göz merceği yerinde olan bireyler
- Arka vitreus ayrılması bulunmayan gözler
- Gözün alt yarısında yerleşen yırtıklar
- Travmaya bağlı retina diyalizi vakaları
- Küçük yuvarlak atrofik retina delikleri
- Katarakt riskinden korunması hedeflenen hastalar
Daha önce katarakt ameliyatı geçirmiş (psödofakik) ve ileri yaştaki hastalarda ise göz içi jeli çoğunlukla sıvılaşmış ve retinadan ayrılmış durumdadır. Bu hasta grubunda vitrektomi ameliyatı ile periferik retinanın temizlenmesi daha kolay olduğundan ve tek ameliyatla yüksek başarı oranları (%91 civarında) sağlandığından vitrektomi sıklıkla ilk tercih olur. Buna karşın, ameliyat sonrası baş pozisyonu vermenin zor olduğu alt kadran yırtıklarında veya darbeye bağlı retina kopmalarında (diyaliz) skleral çökertme güçlü bir mekanik destek sunar.
Skleral Çökertme (Scleral Buckling) Ameliyatı Sırasında Çevreleme (Sörklaj) Ne Zaman Uygulanır?
Skleral çökertme işlemi, yırtığın tek ve sınırlı bir bölgede olduğu durumlarda sadece o alana küçük bir silikon parçası konularak (segmental çökertme) yapılabilir. Ancak bazı gözlerde retina üzerindeki çekinti kuvvetleri çok daha geniş bir alana yayılmıştır ve bölgesel bir destek yeterli olmayabilir. Böyle durumlarda göz küresinin ekvator çevresini tıpkı bir kemer gibi 360 derece saran “sörklaj” (çevreleme) uygulaması tercih edilir.
Çevreleme bandı, gözün tüm çevresinde dengeli bir çökertme oluşturarak göz içi jelinin taban kısmındaki dairesel çekintileri hafifletir. Özellikle göz yapısının normalden uzun olduğu yüksek miyopili bireylerde ve retinanın farklı bölgelerinde incelmelerin bulunduğu vakalarda bu dairesel destek, yeni yırtıkların açılmasını önlemede önemli bir rol oynar.
Klinik pratikte 360 derece çevreleme (sörklaj) uygulamasının tercih edildiği başlıca durumlar şunlardır:
- Farklı kadranlara yayılmış çoklu yırtıklar
- Yüksek miyopiye bağlı göz uzaması
- Göz duvarında yaygın incelme alanları
- Geniş kafes dejenerasyonu bölgeleri
- Gelişmekte olan göz içi zar oluşumları
- Vitrektominin uygulanamadığı merceksiz gözler
Retina yüzeyinde skar dokularının ve kasılmaların ileri düzeye ulaştığı (Evre C ve üzeri PVR) ağır tablolarda veya dev retina yırtıklarında ise tek başına dışarıdan çökertme yapmak ya da yalnızca içeriden müdahale etmek yeterli gelmeyebilir. Bu tip zorlu vakalarda, içeriden zarların soyulduğu vitrektomi işlemi ile dışarıdan kalıcı destek sağlayan skleral çökertme ameliyatı aynı seansta kombine edilerek uygulanır.
Skleral Çökertme (Scleral Buckling) Ameliyatı İçin Hangi Cerrahi Materyaller Kullanılır?
Ameliyatın uzun vadeli başarısı, kullanılan çökertme materyalinin fiziksel özelliklerine, dokularla uyumuna ve göz duvarına yerleştirilme tekniğine bağlıdır. Temel amaç göz duvarını içeriye doğru itecek ve bu desteği yıllar boyunca koruyacak biyolojik olarak uyumlu bir yastık oluşturmaktır. Geçmiş yıllarda Charles Schepens döneminde bu materyaller göz duvarının katmanları arasına açılan bir yatağa gömülerek (implant) uygulanmaktaydı. Ancak göz duvarının incelmesine, delinmesine ve dolaşım bozukluklarına yol açabilen bu eski yöntem günümüzde yerini materyalin doğrudan göz duvarının dış yüzeyine dikildiği “eksplant” tekniğine bırakmıştır.
Modern cerrahide kullanılan eksplantlar medikal sınıf silikon türevlerinden üretilir ve yırtığın yapısına göre iki ana formda seçilir. Birinci grup olan silikon süngerler; yumuşak, kabarık ve esnek yapıları sayesinde özellikle büyük veya at nalı şeklindeki yırtıklarda derin ve yuvarlak hatlı bir çökertme sağlar. Ancak mikroskobik düzeyde gözenekli oldukları için bakterilerin tutunmasına karşı sert silikonlara kıyasla biraz daha duyarlıdırlar. İkinci grup olan sert silikon bantlar ise gözeneksiz yapılarıyla daha düşük enfeksiyon riski taşırlar ve genellikle 360 derece çevreleme işlemlerinde tercih edilirler.
Operasyon sırasında göz duvarını desteklemek ve sabitlemek amacıyla kullanılan başlıca materyaller aşağıdaki gibidir:
- Esnek yapılı silikon süngerler
- Sert silikon çevreleme bantları
- Bölgesel destek sağlayan silikon yastıklar
- Bant uçlarını birleştiren silikon halkalar
- Dokuda reaksiyon yapmayan polyester dikişler
- Yarı kat geçiş sağlayan spatül iğneler
Dış yüzeye yerleştirilen bu silikon materyaller gözün saydam zarı (konjonktiva) ve altındaki bağ dokusu ile örtüldüğü için dışarıdan bakıldığında görünmezler. Vücutla uyumlu olsalar da yabancı bir cisim niteliği taşıdıklarından, yaklaşık yüzde bir oranında enfeksiyon veya doku reaksiyonu gelişme ihtimali bulunur. Materyalde dirençli bir enfeksiyon gelişmesi durumunda ise silikon parçanın cerrahi olarak çıkarılması gerekebilir.
Skleral Çökertme (Scleral Buckling) Ameliyatı Hangi Aşamalarla Gerçekleştirilir?
Skleral çökertme cerrahisi, gözün ince anatomik katmanlarına özen gösterilerek adım adım ilerleyen, deneyimli bir cerrahi yaklaşım gerektiren çok aşamalı bir operasyondur. Hastanın genel durumuna ve dekolmanın yapısına göre lokal (göz çevresine yapılan iğne ile uyuşturma) veya genel anestezi altında gerçekleştirilebilir. Göz yüzeyi povidon iyot solüsyonu ile temizlendikten sonra kapakları açık tutan küçük bir aparat yerleştirilir ve işleme başlanır.
İlk olarak gözün beyaz kısmını örten konjonktiva zarı ve altındaki Tenon kapsülü açılarak göz duvarına (sklera) ulaşılır. Bölgesel bir çökertme yapılacaksa sadece ilgili kadran açılırken, 360 derece çevreleme planlanıyorsa zar çepeçevre açılır. Ardından gözü hareket ettiren dört ana düz kas (rektus kasları) özel kancalarla bulunur ve altlarından kontrol ipleri geçirilir. Bu aşamada göz duvarındaki olası incelme alanları (stafilomlar, özellikle üst dış kadranda) ve gözün kirli kanını boşaltan büyük damarlar (vorteks venleri) dikkatle korunur; çünkü bu damarların zarar görmesi veya silikon altında sıkışması ameliyat sonrasında ciddi ödem ve dolaşım sorunlarına yol açabilir.
Ameliyatın başlangıcından bitişine kadar izlenen temel cerrahi adımlar şunlardır:
- Anestezi uygulaması ve göz yüzeyi temizliği
- Konjonktiva ve Tenon zarlarının açılması
- Dört ana göz kasının izole edilmesi
- İndirekt oftalmoskop ile yırtıkların taranması
- Yırtık izdüşümlerinin sklera üzerinde işaretlenmesi
- Dondurma veya lazer ile yapışıklık oluşturulması
- Silikon eksplantın skleraya dikilerek sabitlenmesi
- Konjonktiva zarının dikişlerle kapatılması
Kaslar kontrol altına alındıktan sonra cerrah, indirekt oftalmoskop ve skleral depresör adı verilen ince bir alet yardımıyla göz duvarına dışarıdan bastırarak içerideki tüm yırtıkları tespit eder. Her yırtığın dış duvardaki karşılığı cerrahi kalem veya koter ucuyla işaretlenir. Yapıştırma işlemi uygulandıktan sonra silikon materyal yerleştirilir ve son olarak açılan konjonktiva zarı ince dikişlerle kapatılarak operasyon tamamlanır.
Skleral Çökertme (Scleral Buckling) Ameliyatı Sırasında Yırtıklar Nasıl Kapatılır ve Mühürlenir?
Retina yırtığının sadece fiziksel olarak altındaki tabakaya yaklaştırılması uzun vadeli iyileşme için tek başına yeterli olmayabilir; dokuların birbirine hücresel düzeyde kaynaşmasını sağlayacak bir yapıştırma (retinopeksi) işlemi de gereklidir. Bu amaçla yırtık çevresinde kontrollü bir termal etki oluşturularak retina ile altındaki pigment epiteli arasında sağlam bir bağ dokusu gelişmesi hedeflenir.
Klasik yaklaşımda bu işlem “transskleral kriyoterapi” adı verilen dondurma yöntemiyle yapılır. Dondurucu bir prob göz duvarının dışından yırtık bölgesine temas ettirilerek içerideki dokular dondurulur. Bu işlem steril bir iyileşme yanıtı başlatır ve yaklaşık iki hafta içinde yırtık etrafında koruyucu bir yapışıklık oluşturur. Ancak dondurma işleminin gereğinden fazla yapılmaması oldukça önemlidir; aşırı dondurma, pigment hücrelerinin parçalanarak göz içine dağılmasına ve ilerleyen dönemde retina yüzeyinde kasılan zarların (PVR) gelişmesine zemin hazırlayabilir. Bu riski azaltmak adına, günümüzde uygun vakalarda daha kontrollü bir etki bırakan lazer fotokoagülasyon uygulamaları da sıklıkla tercih edilmektedir.
Yırtığın mühürlenmesi ve silikon desteğin sabitlenmesi sürecinde uygulanan teknik detaylar aşağıdaki gibidir:
- Kontrollü transskleral kriyoterapi uygulaması
- Diyot lazer ile fotokoagülasyon işlemi
- Yırtığın çökertme platosu üzerine oturtulması
- Silikon yastığın yırtık sınırlarını aşacak genişlikte seçilmesi
- Sklera kalınlığının yarısından geçen matris dikişler
- Göz içi kan dolaşımını bozmayan bant gerginliği
Yapıştırma adımının ardından silikon sünger veya bant, işaretlenen yırtığı her yönden yaklaşık 30 derece aşacak ve yırtık kenarları çökertmenin eğimli kısmında değil en yüksek düzlüğünde (plato) kalacak şekilde konumlandırılır. Sabitleme için kullanılan 5/0 polyester veya naylon dikişler, göz duvarı kalınlığının yaklaşık yarısından (lamelar) dikkatlice geçirilir. İğnenin çok derin geçmesi göz duvarının delinmesine ve kanamaya, çok yüzeyel geçmesi ise dikişin zamanla dokuyu keserek silikonun yerinden çıkmasına yol açabileceği için bu aşama büyük bir titizlik gerektirir.
Skleral Çökertme (Scleral Buckling) Ameliyatı Esnasında Retina Altındaki Sıvı Nasıl Boşaltılır?
Skleral çökertme cerrahisinde en çok özen gösterilen aşamalardan biri, retina altında birikmiş olan sıvının (subretinal sıvı) dışarıya boşaltılması işlemidir. Retinanın çok kabarık (büllöz) olmadığı bazı vakalarda cerrahlar sıvıyı hiç boşaltmadan (drenajsız) işlemi tamamlamayı seçebilirken, sıvı miktarının fazla olduğu durumlarda drenaj işlemi retinanın yatışması için önemli bir kolaylık sağlar.
Sıvı boşaltılmasının iki temel nedeni vardır. Birincisi, silikon bant göz duvarını içeriye doğru çökerttiğinde göz küresinin hacmi daralır ve göz içi basıncı aniden yükselebilir; retina altındaki sıvının dışarı alınması göz içi hacmini dengeleyerek ana görme damarının (santral retinal arter) basınçtan etkilenmesini önler. İkincisi ise sıvı çıktığında havada duran retina dokusunun hemen çökertilen yatağa oturması ve dondurma/lazer etkisinin daha hızlı çalışmasıdır. Drenaj yeri seçilirken sıvının en yoğun olduğu yerden ziyade, büyük damarlardan ve görme merkezinden (makula) uzak, güvenli bir bölge (genellikle yatay eksenin hemen üstü veya altı) tercih edilir.
Retina altı sıvı yönetimi ve basınç kontrolü sırasında başvurulan yöntemler şunlardır:
- Damarlardan uzak güvenli sklerotomi kesisi
- Koroid damarlarının diatermi ile kapatılması
- İnce iğne ucuyla kontrollü sıvı drenajı
- Drenajsız vakalarda ön kamaradan sıvı alınması
- Damar yoluyla basınç düşürücü ilaç verilmesi
- Çökertme dikişlerinin aşamalı olarak sıkılması
Drenaj sırasında göz duvarına çok küçük bir kesi açılır, altındaki damar tabakası (koroid) kanamayı önlemek için koterize edilir ve ince bir iğne ile sıvı boşluğa ulaşılır. Sıvının çok hızlı boşalması retinayı delik ağzına çekerek sıkışmaya (inkarserasyon) veya gözün aniden yumuşamasına (hipotoni) yol açabileceği için işlem son derece kontrollü yürütülür. Sıvının boşaltılmadığı drenajsız ameliyatlarda ise bu risklerden kaçınılır; göz içi basıncını dengelemek için gözün ön kısmından bir miktar sıvı alınması (parasentez) veya ilaç tedavileri uygulanır.
Skleral Çökertme (Scleral Buckling) Ameliyatı Sırasında Avizeli Sistemler ve Gaz Desteği Nasıl Kullanılır?
Ameliyat sırasında bazı özel anatomik durumlar ek manevralar gerektirebilir. Özellikle büyük ve at nalı şeklindeki yırtıklarda göz duvarı çökertildiğinde, retinada oluşan radyal katlanmalar nedeniyle yırtığın dudakları kapanmak yerine “balık ağzı” (fish-mouth) gibi içeriye doğru açılabilir. Sadece dışarıdan yapılan çökertme bu açıklığı kapatmaya yetmediğinde, retina altı sıvı boşaltıldıktan sonra göz içine steril hava veya genleşebilen özel bir tıbbi gaz (SF6 veya C3F8) enjekte edilir. Bu gaz kabarcığı yırtığı içeriden bastırarak düzleştirir; hastanın ameliyat sonrasında doktorun belirttiği baş pozisyonunu koruması gazın yırtık üzerinde tampon yapmasına yardımcı olur.
Bunun yanı sıra görüntüleme teknolojilerindeki gelişmeler klasik cerrahi tekniğe yeni bir boyut kazandırmıştır. Geleneksel yöntemde cerrah kafasına taktığı indirekt oftalmoskop ve bir elinde tuttuğu 20 diyoptrilik mercekle çalışırken, günümüzde “Avizeli (Chandelier) Skleral Çökertme” yöntemi giderek yaygınlaşmaktadır. Bu teknikte göz duvarına yerleştirilen çok ince (25 veya 27 gauge) valfli bir girişten göz içine mikro bir ışık kaynağı (avize) yerleştirilir ve cerrah doğrudan ameliyat mikroskobunun geniş açılı sistemleriyle veya üç boyutlu ekranlarla çalışır.
Avizeli görüntüleme sistemlerinin ve modern teknolojilerin cerrahi sürece sağladığı katkılar aşağıdaki gibidir:
- Cerrahın iki elini serbestçe kullanabilmesi
- Geniş açılı ve düzeltilmiş fundus görüntüsü
- Üç boyutlu dijital ekranlarla çalışma imkanı
- Eş zamanlı optik koherens tomografi takibi
- Drenaj ve dikiş aşamalarında yüksek kontrol
- Cerrahi ekip ve asistanlar için eğitim desteği
- Uzun ameliyatlarda cerrah ergonomisinin korunması
Mikroskoba entegre edilen eş zamanlı OKT (iOCT) cihazları sayesinde çökertme yastığının yüksekliği ve yırtık dudaklarının yatışma durumu ameliyat anında kesitsel olarak izlenebilir. Bununla birlikte avizeli sistemlerde göz içine ince bir ışık probu girdiği için merceğe temas etmeme, giriş yerinde jel sıkışmasını önleme ve ameliyat sonrası retina zarları (epiretinal membran) oluşumu açısından dikkatli bir cerrahi yönetim uygulanır.
Skleral Çökertme (Scleral Buckling) Ameliyatı Sonrası Erken Dönemde Hangi Komplikasyonlar Gelişebilir?
Skleral çökertme işlemi gözün iç dokularıyla doğrudan teması en aza indirse de göz duvarının şeklini ve hacmini değiştirdiği için ameliyat sonrası erken dönemde bazı fizyolojik değişimler ve komplikasyonlar görülebilir. Bunların başında göz içi basıncındaki yükselmeler gelir. Olguların yaklaşık yüzde yirmi dokuzunda, özellikle sıkı çevreleme bantlarının siliyer cismi öne doğru iterek gözün sıvı boşaltım açısını daraltması sonucunda basınç artışı yaşanabilir. Bu durum çoğunlukla göz tansiyonu damlalarıyla kontrol altına alınır; dirençli vakalarda ise bandın hafifçe gevşetilmesi gerekebilir.
Bir diğer sık rastlanan tablo yaklaşık yüzde kırk oranında bildirilen koroidal dekolman (damar tabakasında sıvı birikimi) durumudur. Geniş cerrahi müdahale, dondurma işlemi, vorteks damarları üzerindeki baskı veya drenaj sırasındaki basınç düşüşü nedeniyle damarlardan sızan sıvı bu tabloya yol açar ve genellikle kortizonlu tedavilerle kendiliğinden geriler. Ayrıca konjonktiva zarındaki dikişlere ve ödeme bağlı olarak göz yüzeyinde kuruluk, batma veya kornea kenarında incelme (dellen) oluşabilir.
Ameliyat sonrasındaki ilk günlerde ve haftalarda karşılaşılabilen erken dönem sorunlar şunlardır:
- Göz içi basıncında geçici yükselme
- Ön kamara açısında mekanik daralma
- Damar tabakasında sıvı toplanması
- Göz yüzeyinde ödem ve kuruluk
- Kornea kenarında yüzeyel incelme
- Episklerit veya sklerit tarzı iltihaplanma
- Silikon materyal çevresinde enfeksiyon
Ameliyat sonrasında gelişen kızarıklık ve ağrının normal iyileşme sürecinden mi yoksa “sklerit” adı verilen derin doku iltihabından mı kaynaklandığının ayırt edilmesi oldukça önemlidir. Yüzeyel episklerit hafif seyrederken, silikon materyale karşı gelişebilen sklerit tablosu uykudan uyandıran derin ağrılara yol açabilir ve erken dönemde sistemik anti-enflamatuar tedavi gerektirir. Yaklaşık yüzde bir oranında görülen materyal enfeksiyonlarında ise antibiyotikler yeterli olmazsa silikon parçanın çıkarılması yoluna gidilir.
Skleral Çökertme (Scleral Buckling) Ameliyatı Sonrası İyileşme Süreci ve Uzun Vadeli Sonuçlar Nasıldır?
Uzun vadeli iyileşme sürecinde hastaların en sık deneyimlediği değişim, gözün kırma kusurundaki (gözlük numarasındaki) farklılaşmadır. Bölgesel kullanılan süngerler kornea eğriliğini hafifçe etkileyerek astigmatizma oluşturabilirken, 360 derece çevreleme bantları gözü ekvator hattından sıkarak ön-arka eksende uzamaya neden olur. Göz boyundaki bu uzama ve merceğin hafifçe öne doğru yer değiştirmesi, özellikle doğal merceği yerinde olan gözlerde belirgin bir miyopi artışına (miyopik kayış) yol açar. Gözün şekli ve dokuları ameliyattan sonraki 2 ila 3 ay içinde dengelendiğinden, yeni gözlük reçetesi genellikle bu süre tamamlandıktan sonra düzenlenir.
Geç dönemde hastaların yaklaşık yüzde üçünde, silikon bandın göz kasları üzerindeki etkisi veya iyileşme dokusunun kas hareketlerini kısıtlaması nedeniyle çift görme (diplopi) gelişebilir; bu durum sıklıkla prizmatik gözlük camlarıyla desteklenir. Ayrıca vakaların yüzde 3 ila 17’sinde, dondurma işlemi sonrasında göz içine dağılan hücrelerin görme merkezi üzerinde ince bir zar (maküler pucker / epiretinal membran) oluşturması nedeniyle cisimleri eğri görme şikayeti ortaya çıkabilir. Çok nadir olarak yıllar içinde silikon bandın konjonktivayı aşındırarak dışarıdan görünür hale gelmesi (ekstruzyon) veya zayıf sklerayı aşındırması (intrüzyon) gibi durumlarla karşılaşılabilir.
İyileşme döneminin sağlıklı ilerlemesi için hastaların dikkat etmesi gereken temel noktalar aşağıdaki gibidir:
- Reçete edilen damlaların aksatılmadan kullanılması
- Göz yüzeyini nemlendiren suni gözyaşlarının uygulanması
- Gaz verilen vakalarda önerilen baş pozisyonunun korunması
- İlk haftalarda ağır egzersiz ve ıkınmadan kaçınılması
- Gözün tozlu ortamlardan ve darbelerden korunması
- Şiddetli ağrı veya görme azalmasında hekime başvurulması
- Üçüncü ay civarında gözlük numarası kontrolü yapılması
Genel klinik sonuçlara bakıldığında, doğru hasta seçimi ve özenli bir cerrahi teknikle uygulanan skleral çökertme ameliyatı oldukça yüz güldürücü sonuçlar sunar. Güncel klinik çalışmalarda tek bir ameliyatla retinanın anatomik olarak yerine yerleşmesi oranı yüzde 93 civarında, gerektiğinde yapılan ek müdahalelerle ulaşılan nihai başarı oranı ise yüzde 97 seviyelerinde bildirilmektedir. Özellikle genç hastalarda gözün iç dengesini bozmaması, katarakt gelişimini tetiklememesi ve gelişen görüntüleme teknolojileriyle birleşmesi sayesinde bu yöntem görme sağlığının korunmasında değerli bir seçenek olmaya devam etmektedir.
Prof. Dr. Tansu Erakgün, retina hastalıkları ve vitreoretinal cerrahi alanında 30 yıla yakın deneyime sahip bir göz hastalıkları profesörüdür. İzmir’deki Özel Kaşkaloğlu Göz Hastanesi’nde retina dekolmanı, diyabetik retinopati, makula hastalıkları ve katarakt cerrahisi gibi ileri düzey tedaviler uygulamaktadır.
Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunu olan Prof. Dr. Erakgün, aynı kurumda göz hastalıkları uzmanlık eğitimini tamamladıktan sonra akademik kariyerinde hızla yükselerek 2004’te doçent, 2010’da profesör unvanını almıştır. Antwerp, Frankfurt ve Duisburg’daki ileri retina cerrahisi merkezlerinde eğitimler alarak uluslararası düzeyde deneyim kazanmıştır.
Prof. Dr. Erakgün, dünya literatürüne giren “Erakgun Spatula Knife” ve “Erakgun Snare” adlı cerrahi aletlerin tasarımcısıdır. Bu yenilikçi cihazlar, vitreoretinal cerrahinin global gelişiminde önemli bir kilometre taşı olmuştur. Bugüne kadar 15.000’in üzerinde cerrahi operasyon gerçekleştiren Prof. Dr. Erakgün, bilimsel çalışmaları ve klinik başarılarıyla Türkiye’de ve dünyada oftalmoloji alanında saygın bir otorite olarak kabul edilmektedir.
Aktif üyesi olduğu kuruluşlar arasında Türk Oftalmoloji Derneği, European Vitreoretinal Society (EVRS) ve American Academy of Ophthalmology (AAO) bulunmaktadır.
